در جنوب تاجیکستان بیشتر توپیهای گرد و گنبدیشکل رایج است، در حالی که در شمال کشور توپیهای چهارگوش رواج دارند. این کلاهها از پارچههایی مانند کرباس، الچه، چیت رنگی، ابریشم، مخمل و پارچههای زربافت تهیه میشوند و در گونههای مردانه، زنانه و کودکانه دوخته میشوند.
توپی تاجیکی از چند بخش اصلی تشکیل میشود:
تپه (بخش بالایی کلاه)،
گرده یا کناره،
شیرازه یا حاشیه،
و لبلوله.
از نظر شکل، توپیها به دو گروه عمده تقسیم میشوند:
توپیهای کوتاه و کمارتفاع،
توپیهای بلند و گنبدی.
در مناطق درواز و رشت و کولاب بیشتر توپیهای گرد و گنبدی دیده میشود. در این توپیها نقشهایی مانند «فلفل» (طرح قطرهای)، «مندالون»، لوزی، نعل و شاخههای کمانی بهکار میرود. نقش معروف «پر طاووس» نیز در بسیاری از توپیها دیده میشود.
طرحهای توپی اغلب با نقشهای گلدوزی لباسهای سنتی تاجیک هماهنگی دارند؛ مانند «گل زمین»، «پنجه مرغ»، «چرخ فلک» و «ستاره هشتپر». در دره حصار نوعی توپی به نام «توپی گلدوزی» یا «توپی قلمدوزی» رواج دارد که روی پارچههای لایهدار با دوخت برجسته تزیین میشود.
همچنین برای مراسم سوگواری، توپیهایی از مخمل سبز تیره یا سیاه تهیه میشد و گاهی از توپیهای «چستی» با نقشهای آبیرنگ نیز استفاده میکردند.