کشورهای ساحلی خزر (ایران، روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان) دارای پیشینه تمدنی مشترک در جوامع ساحلی خزر هستند. این منطقه مرکز تبادلات بازرگانی، زبانی و فرهنگی از دوران باستان بوده که به تشکیل ارزشها و رسوم مشترک در جوامع آن کمک کرده است. همین ریشههای مشترک باعث شده است که اعضای اکو در مناسبتهای فرهنگی و جشنهای سنتی، بر اشتراکات تاریخی تأکید کنند و زمینه گفتوگو و همکاری فرهنگی را تقویت نمایند.
دریای خزر یکی از غنیترین مناطق جهان از نظر نفت و گاز طبیعی است. میادین بزرگ نفت و گاز بهویژه در سواحل قزاقستان، آذربایجان و ترکمنستان قرار دارند. از بنادر مهم دریای خزر میتوان بندر انزلی و امیرآباد (ایران)، بندر باکو (آذربایجان)، بندر ترکمنباشی (ترکمنستان)، بندرآکتائو (قزاقستان) را نام برد.
خزر صرفاً یک پهنه آبی نیست، بلکه فضای ژئوپلیتیکی مشترک است و کمربند امنیت انرژی میان شرق و غرب است. این دریا نه فقط یک منبع طبیعی است، بلکه یک پل فرهنگی و تاریخی میان ملتهای منطقه بهشمار میآید.
همچنین دریای خزر بهدلیل طبیعت، سواحل و جذابیتهای گردشگری، موضوع همکاریهای فرهنگی و گردشگری میان کشورهای عضو اکوه شده است، مانند برگزاری برنامههای مشترک گردشگری فرهنگی، تبادل هنرمندان، نویسندگان و محققان، و نیز برگزاری جشنوارههای فرهنگی و هنری در شهرهای ساحلی. این امر باعث آشنایی بیشتر بین مردم کشورهای عضو و داشتن برداشتهای مثبت نسبت یه یکدیگر گردیده است.
در عین حال زبان، موسیقی، آیینها و سبکهای زندگی جوامع ساحلی خزر دارای شباهتهایی هستند که از جمله می توان به خصوصیات فرهنگی مشترک در بین کشورهای عضو اکو در حاشیه دریای خزر و تاثیر فرهنگ ایران باستان ، ترکها و روسها در زبان ، هنر و معماری اشاره نمود. موسیقی محلی و سازه های آبی و استفاده از سازهای سنتی شبیه به تار و دوتار و کمانچه در موسیقی محلی از دیگر اشتراکات این منطقه می باشند. همچنین غذاهای دریایی مشترک و غذاهایی بر پایه غلات، گوشت و ماهی و شیوههای صید و آداب ماهیگیری سنتی و قالی باقی ، منسوجات سنتی، سفالگری و صنایع دستی مشابه که در این منطقه رواج دارند، از دیگر اشتراکات این منطقه است. این اشتراکات در اصل تبدیل به محور گفتگو و تبادل فرهنگی در برنامههای اکو (مثل برگزاری همایشها، نمایشگاهها و انجام پروژههای فرهنگی) شده است.
در واقع دریای خزر نمادی از هویت مشترک منطقهای برای کشورهای عضو اکو است که بر روی حفظ میراث فرهنگی، ترویج زبانها و گویشهای محلی و توسعه پروژههای منطقه ای و فرهنگی تاکید دارد و باعث جلب توجه نخبگان فرهنگی به همکاریهای منطقه ای می گردد.
از آنجایی که دریای خزر پلی میان بخش آسیایی و اروپایی کشورهای عضو است، لذا تبادلات فرهنگی آن نیز رنگوبوی تلاقی فرهنگی شرق و غرب را دارد. کشورها از طریق این دریا می توانند تجربیات فرهنگی خود را عرضه کنند و دانش سنتی را با استفاده از برنامههای آموزشی به اشتراک گذارند.
لذا می توان گفت که در چارچوب سازمان همکاریهای اقتصادی اکو و موسسه فرهنگی اکو می توان همایشهایی با محوریت تاریخ و تمدنهای پیرامون دریای خز؛، نقش خزر در تبادلات فرهنگی جاده ابریشم؛ و میراث ناملموس جوامع ساحلی؛ برگزار نمود. تا کنون با برگزاری نمایشگاههای هنری با موضوع دریای خزر و خلق آثاری از سوی نویسندگان و شاعران درباره هویت مشترک خزر و تهیه فیلمها و مستندهایی با موضوع زندگی ساحلی خزر، عناصر الهام بخش فرهنگی مشترکی ایجاد گردیده است که زمینه گفتگوی تمدنی و همگرایی منطقه ای را فراهم نموده است.