جاذبههای گردشگری ترکمنستان
عشقآباد؛ شهر مرمرین
عشقآباد، پایتخت ترکمنستان، در کتاب رکوردهای گینس بهعنوان شهری با بیشترین بناهای تزیین شده با سنگ مرمر ثبت شده است (رکورد ثبتشده در سال ۲۰۱۳ و همچنان معتبر در ۲۰۲۵) [Guinness World Records, 2013].
• مجتمع یادبود استقلال: میزبان موزه تاریخ ملی است که فرهنگ و تاریخ ترکمنستان را به نمایش میگذارد.
• چرخوفلک آلهتین: یکی از بزرگترین چرخوفلکهای سرپوشیده در منطقه.
• مسجد ارطغرل غازی: مسجدی با گنبد طلایی و ظرفیت پذیرش ۷,۰۰۰ تا ۱۰,۰۰۰ نفر، که آرامگاه رئیسجمهور پیشین نیز در آن قرار دارد.
• موزه ملی ترکمنستان: مجموعهای از آثار باستانی گونور-دپه، جواهرات ارزشمند، و فرشهای دستبافت را در خود جای داده است.
مرو باستانی (ماری)
این شهر با بیش از ۴,۰۰۰ سال قدمت در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و شامل آرامگاه سلطان سنجر، بناهای دوره سلجوقی، و مسجد یوسف همدانی است [UNESCO World Heritage Centre, 2023].
دروازه جهنم (دهانه گاز داروزا)
دهانهای آتشین در قلب بیابان قرهقوم که از سال ۱۹۷۱ شعلهور است. کمپینگ شبانه در اطراف این جاذبه تجربهای بینظیر برای گردشگران ماجراجو ارائه میدهد [Times of Central Asia, 2025].
اسبهای آخالتکه
این اسبهای افسانهای، نماد ملی ترکمنستان، در مزارع پرورش اسب نزدیک عشقآباد و در جشنوارههای سالانه به نمایش گذاشته میشوند [Turkmenistan State News Agency, 2025].
بازار آلتین آسان
بازاری سنتی در حومه عشقآباد که فرشهای دستبافت، صنایع دستی، و جواهرات نقرهای را عرضه میکند.
بیابان قرهقوم و دریاچه ساریقمیش
بیابان قرهقوم که ۸۰ درصد خاک ترکمنستان را تشکیل میدهد، مقصدی ایدهآل برای تورهای ماجراجویانه است. دریاچه ساریقمیش نیز برای دوستداران طبیعت و پرندهنگری جذابیت دارد.
منطقه گردشگری آوازا
این مجموعه در سواحل دریای خزر امکانات گستردهای ارائه میدهد:
• ۱۸ هتل، ۸ مرکز تفریحی و درمانی، و ۹ مجموعه کلبهای با ظرفیت بیش از ۱۰,۰۰۰ نفر.
• رودخانه مصنوعی، پارکها، مراکز خرید، و امکانات تفریحات آبی.
• آوازا در سال ۲۰۲۵ میزبان رویدادهای بینالمللی مانند مجمع سرمایهگذاری ترکمنستان بود که نشاندهنده رشد گردشگری کنفرانسی است [Times of Central Asia, September 2025].
رویدادها و جشنوارهها
• نوروز (۲۱ تا ۲۳ مارس): جشنی ملی با اجرای رقص کوشتدیپدی و موسیقی باغشی(بخشی).
• روز اسب ترکمن (آخرین یکشنبه آوریل): جشنوارهای برای گرامیداشت اسبهای آخالتکه که گردشگران خارجی را جذب میکند.
• نمایشگاه صنایع دستی عشقآباد (۲۰۲۴–۲۰۲۵): نمایش فرشها و جواهرات ترکمنی با حضور بازدیدکنندگان بینالمللی.
تغییرات کلیدی در سال ۲۰۲۵
ویزای الکترونیک
از آوریل ۲۰۲۵، ترکمنستان سیستم ویزای الکترونیک را راهاندازی کرده است که ورود را برای بسیاری از ملیتها آسانتر کرده، هرچند برای برخی انواع ویزا همچنان دعوتنامه لازم است [Turkmenistan Ministry of Foreign Affairs, 2025; Times of Central Asia, 2025].
دیجیتالسازی و فناوری
شهر ارکاداغ، بهعنوان شهر هوشمند ترکمنستان، در اوایل سال ۲۰۲۵ شبکه 4G و در ژوئن ۲۰۲۵ شبکه 5G را راهاندازی کرد. این تحول امکان رزرو آنلاین و بهبود ارتباطات گردشگری را فراهم کرده است [Times of Central Asia, June 2025].
زیرساختهای جدید
فرودگاه بینالمللی بالکانآباد در ۲ مه ۲۰۲۵ افتتاح شد و ظرفیت حملونقل هوایی به مناطق غربی، بهویژه آوازا و سواحل خزر، را افزایش داد [Turkmenistan State News Agency, May 2025].
همکاریهای منطقهای
ترکمنستان، ازبکستان، و قزاقستان در اوت ۲۰۲۵ مسیرهای مشترک گردشگری جاده ابریشم را معرفی کردند که مرو، داروزا (دروازه جهنم)، و کُنااورگنج (اورگنج) را به سایتهای خوارزم و غرب قزاقستان متصل میکند [Times of Central Asia, August 2025].
چالشهای گردشگری
• کمبود امکانات زیرساختی در مناطق روستایی و بیابانی.
• محدودیتهای عکاسی در سایتهای دولتی و حساسیتهای فرهنگی.
• هزینههای بالا در عشقآباد (برای مثال، هتلهای ۵ ستاره اغلب شبی بیش از ۲۰۰ دلار هزینه دارند).
نکات سفر برای گردشگران
• بهترین زمان سفر: بهار (مارس تا مه) و پاییز (سپتامبر تا نوامبر) به دلیل آبوهوای معتدل.
• حملونقل: پروازهای مستقیم به عشقآباد و ترکمنباشی؛ مرزهای زمینی فعال با ازبکستان و ایران.
• اقامت: هتلهای ۵ ستاره مانند ییلدیز، اقامتگاههای محلی در مرو و بالکانآباد، و هتلهای ساحلی در آوازا.
• امنیت: ترکمنستان از نظر جرایم خیابانی یکی از امنترین کشورهای آسیای مرکزی است [Global Peace Index, 2025].
آینده گردشگری
با راهاندازی ویزای الکترونیک، گسترش منطقه آوازا، و مسیرهای مشترک جاده ابریشم، انتظار میرود ورود گردشگران به ترکمنستان در سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ بین ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش یابد، در حالی که این کشور جذابیت منحصربهفرد خود را حفظ میکند [Times of Central Asia, 2025].
منابع
• Guinness World Records (2013). بیشترین بناهای روکششده با مرمر – عشقآباد. guinnessworldrecords.com
• UNESCO World Heritage Centre (2023). پارک تاریخی و فرهنگی مرو باستانی. whc.unesco.org
• Turkmenistan Ministry of Foreign Affairs (2025). اطلاعات ویزا. mfa.gov.tm
• Times of Central Asia (2025). ترکمنستان سیستم ویزای الکترونیک را راهاندازی کرد. timesca.com
• Times of Central Asia (June 2025). راهاندازی شبکه 5G در ارکاداغ با همکاری هواوی. timesca.com
• Turkmenistan State News Agency (May 2025). افتتاح فرودگاه بینالمللی بالکانآباد. turkmenistan.gov.tm
• Times of Central Asia (August 2025). آسیای مرکزی مسیرهای مشترک گردشگری جاده ابریشم را معرفی کرد. timesca.com
• Times of Central Asia (September 2025). مجمع سرمایهگذاری ترکمنستان در آوازا. timesca.com
• Global Peace Index (2025). رتبهبندی ایمنی ترکمنستان. visionofhumanity.org