۱. آیین‌های پیشواز؛ از خانه‌تکانی تا قدم‌های حاجی‌فیروز
ایرانیان هفته‌ها پیش از فرارسیدن بهار، با آیین «خانه‌تکانی» به استقبال نوروز می‌روند که نمادی از زدودن غبار رخوت و بدی‌ها از زندگی است. در روزهای پایانی سال، حضور «عمو نوروز» و «حاجی فیروز» در کوچه‌ها با دایره‌زنگی و آوازهای سنتی، مژده‌دهنده پایان زمستان و فرارسیدن روزی نو است.
۲. سفره هفت‌سین؛ پیوندِ حکمت و طبیعت
چیدن سفره «هفت‌سین»، مهم‌ترین نماد نوروز در خانه هر ایرانی است. هر یک از اجزای این سفره، نمادی از یک ارزش تمدنی است:
· سمنو: نماد قدرت و برکت زمین.
· سنجد: نماد سنجیدگی و عشق.
· سیب: نماد سلامت و زیبایی.
· سیر: نماد قناعت و تندرستی.
· سبزه: نماد نوزایی و حیات دوباره.
· سرکه: نماد صبر و تسلیم.
· سماق: نماد صبر و طلوع خورشید.
· در کنار این‌ها، آینه و قرآن (نشانه روشنایی و معنویت) و دیوان حافظ (نشانه تفأل به نیکی) زینت‌بخش سفره ایرانیان است.
۳. نوروز در میان اقوام ایرانی؛ وحدت در کثرت
تنوع قومی ایران، به نوروز رنگ‌وبویی بی‌نظیر بخشیده است:
نوروز در میان کُردها: روشن کردن آتش‌های بزرگ بر فراز کوه‌ها و رقص‌های دسته‌جمعی (هلپرکه)، باشکوه‌ترین جلوه نوروز در کردستان است که ریشه در اسطوره‌های کهن دارد.
نوروز در آذربایجان: آیین‌های «تکم‌گردانی» و «بایرام پایی» (هدیه نوروزی برای نوعروسان) از رسوم زنده‌ی مناطق آذری‌نشین است.
نوروز در میان ترکمن‌ها: برگزاری مسابقات اسب‌سواری و کشتی سنتی، در کنار پختن غداهای محلی نظیر «نوروز کجه»، از آداب خاص این قوم نجیب است.
نوروز در جنوب: صیادان و ساحل‌نشینان خلیج فارس با آیین‌هایی همچون «نوروز صیاد»، پیوند میان دریا و بهار را جشن می‌گیرند.
۴. آیین‌های اجتماعی؛ از صله‌رحم تا سیزده‌بدر
دید و بازدید: اولین دقایق پس از تحویل سال، با دیدار از بزرگترهای فامیل آغاز می‌شود که نشان‌دهنده احترام عمیق به نهاد خانواده در فرهنگ ایرانی است.
عیدی دادن: سنت «عیدی» که غالباً به صورت نقد یا کتاب از سوی بزرگترها به کوچکترها داده می‌شود، شیرین‌ترین بخش نوروز برای کودکان است.
سیزده‌بدر (روز طبیعت): پایان‌بخش جشن‌های نوروزی، حضور همگانی مردم در آغوش طبیعت است تا با گره زدن سبزه، آرزوهای خود را به زمین و زمان بسپارند.