این شهر حدود سال ۲۶۰۰ پیش از میلاد بنیان نهاده شد و تا حدود ۱۹۰۰ پیش از میلاد مسکونی بوده است. این شهر در سال ۱۹۲۲ میلادی توسط راکشال داس بانرجی کشف شد و حفاریهای گسترده بعدی، ابعاد واقعی تمدنی پیشرفته را آشکار ساخت که تا پیش از آن ناشناخته بود. یکی از برجستهترین ویژگیهای موهنجودارو، نظم و برنامهریزی دقیق شهری آن است. شهر به صورت شبکهای منظم طراحی شده و خیابانها عموماً به شکل عمود بر هم ساخته شدهاند. این الگوی شهرسازی نشاندهندهٔ وجود یک نظام مدیریتی و حکومتی منسجم است.
این شهر به دو بخش اصلی تقسیم میشده است شامل:- ارگ یا بخش مرتفع (Citadel) که شامل بناهای عمومی و مذهبی بود، و - بخش مسکونی پاییندست که محل زندگی مردم عادی محسوب میشد.
ساختمانهای موهنجودارو عمدتاً از آجر پختهٔ استاندارد ساخته شدهاند که از نظر اندازه و شکل یکنواخت هستند. این استانداردسازی حاکی از وجود قوانین ساختمانی و کنترل مرکزی است. خانهها اغلب دارای حیاط مرکزی، اتاقهای متعدد و دسترسی مستقیم به سیستم فاضلاب بودند.
در واقع پیشرفتهترین جنبهٔ موهنجودارو، سیستم بهداشت شهری آن است. تقریباً تمام خانهها دارای حمام خصوصی بودند و آب مصرفی از طریق کانالهای زیرزمینی به خارج از شهر هدایت میشد. این شبکهٔ فاضلاب از نظر مهندسی، تا هزاران سال بعد در بسیاری از نقاط جهان بینظیر باقی ماند.
حمام بزرگ، مشهورترین سازهٔ موهنجودارو است که احتمالاً برای آیینهای مذهبی، تطهیر یا مراسم جمعی استفاده میشده است. استفاده از لایههای قیر طبیعی برای جلوگیری از نفوذ آب، نشاندهندهٔ دانش فنی بالای سازندگان است.
شواهد باستانشناسی نشان میدهد که ساکنان موهنجودارو به کشاورزی، دامداری، صنایع دستی و تجارت اشتغال داشتند. کشف مهرها و اشیای تجاری، از وجود روابط با مناطق دوردست، از جمله بینالنهرین، حکایت دارد. نکتهٔ قابل توجه، نبود شواهد آشکار از تفاوت طبقاتی شدید است که میتواند نشاندهندهٔ نوعی برابری اجتماعی نسبی باشد.
تمدن درهٔ سند دارای نوعی خط تصویری است که هنوز بهطور کامل رمزگشایی نشده است، اما آثار هنری و نمادها نشاندهندهٔ فرهنگی غنی و پیچیده است.
علت دقیق افول موهنجودارو مشخص نیست، اما پژوهشگران عواملی چون تغییر مسیر رود سند، سیلابهای مکرر، تغییرات اقلیمی و کاهش منابع کشاورزی را از مهمترین دلایل احتمالی میدانند. نظریهٔ تهاجم خارجی امروزه کمتر مورد پذیرش است.
موهنجودارو نمونهای برجسته از شهرسازی اولیه و گواهی بر توانایی انسان در سازماندهی اجتماعی و مهندسی پیشرفته در دوران باستان است. این شهر از سال 1980 در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و نقش کلیدی در مطالعات تطبیقی تمدنهای کهن دارد.
موهنجودارو نه تنها یکی از مهمترین شهرهای تمدن درهٔ سند، بلکه یکی از شاخصترین نمونههای تمدن شهری در تاریخ بشر است. بررسی این شهر نشان میدهد که بسیاری از مفاهیم مدرن شهرسازی، بهداشت و مدیریت اجتماعی، ریشههایی بسیار کهن دارند.
موهنجودارو همدوره با تمدنهای بزرگ مصر باستان و بینالنهرین بوده است، اما از نظر شهرسازی و بهداشت شهری در بسیاری از زمینهها حتی پیشرفتهتر محسوب میشود. در واقع این شهر به صورت شبکهای منظم طراحی شده و خیابانها عمود بر هم و با عرض مشخص واقع شده اند و طبق کشفیات مناطق مسکونی اداری و مذهبی بتکیک شده بوده اند.
به نظر می رسد که مردم این تمدن از خط تصویری خاص استفاده میکردند. اما این خط هنوز بهطور کامل رمزگشایی نشده است و همین موضوع شناخت دقیق باورها و نوع حکومت آنان را دشوار کرده است.