این ورزش در فضایی به نام «زورخانه» انجام میشود که معماری آن به خودی خود حامل پیامهای فرهنگی است؛ درب ورودی زورخانه عمداً کوتاه ساخته شده تا هر کس در هنگام ورود، به نشانه فروتنی سر فرود آورد.
اجزای اصلی و نمادین ورزش:
گود زورخانه: محل اصلی ورزش که به شکل هشتضلعی و پایینتر از سطح زمین ساخته شده است. این طراحی نمادی از تواضع و قرارگیری در جایگاه فروتنی است.
مرشد: شخصیتی محوری که بر فراز جایگاهی به نام «سردم» مینشیند. او با نواختن «ضرب» و «زنگ» و خواندن اشعار حماسی (بهویژه شاهنامه) و مذهبی، ریتم حرکات ورزشکاران را کنترل کرده و فضای معنوی ایجاد میکند.
ادوات ورزش: ابزارهای زورخانه نمادی از سلاحهای جنگی باستان هستند؛ «میل» نماد گرز، «کباده» نماد کمان، «سنگ» نماد سپر و «تختهشنا» یادآور شمشیر است. ورزشکار با چرخاندن و به کار گرفتن این ابزارها، قدرت بدنی خود را برای دفاع از سرزمین و مظلومان پرورش میدهد.
فلسفه پهلوانی و سلسلهمراتب:
در این آیین، قدرت بدنی تنها زمانی ارزش دارد که با «جوانمردی» (فتوت) همراه باشد. پهلوان در فرهنگ ایرانی کسی است که بر نفس خود غلبه کرده و پشتیبان ناتوانان باشد. سلسلهمراتب در زورخانه بسیار دقیق است و بر اساس سابقه و اخلاق تعیین میشود؛ از «نوچه» و «نوخاسته» شروع شده و به مقام «پیشکسوت» و در نهایت «پهلوان» میرسد.
آیین پهلوانی در سال ۲۰۱۰ در فهرست میراث معنوی یونسکو به نام ایران ثبت شد.