این کلیسای ارتدکس روسی که بین سالهای ۱۹۰۴ تا ۱۹۰۷ میلادی ساخته شده است، نه تنها یک بنای مذهبی، بلکه نمادی از تنوع فرهنگی، همزیستی اقوام و هویت چندلایه قزاقستان مدرن محسوب میشود. معمار این بنای عظیم، «آندری پاولوویچ زنکوف» (Andrey Pavlovich Zenkov) بود، مهندس و معماری روسی که در آن زمان ریاست اداره ساخت و ساز منطقه را بر عهده داشت.
ویژگی برجستۀ این کلیسا آن است که در ساختار اصلی آن (اسکلت و اتصالات باربر) تقریباً از میخ فلزی استفاده نشده است؛ تمام اتصالات سازه چوبی آن با استفاده از تکنیکهای پیشرفته نجاری و بستهای چوبی (چفت و بستهای گوهشکل) طراحی و اجرا شده است. (البته در مرمتهای بعدی و نیز بخشهای داخلی و تزئینی، اتصالات فلزی جزئی نیز به کار رفته است). مصالح اصلی این بنا، چوب کاج افراسی (Tian Shan spruce) است که از جنگلهای کوهستانی اطراف آلماتی (منطقه زئیلی آلاتائو) تأمین شده است. ارتفاع برج ناقوس کلیسا به ۵۶ متر میرسد که آن را به یکی از بلندترین سازههای چوبی جهان تبدیل کرده است و گنبدهای طلاییرنگ آن در میان فضای سبز پارک پانفیلوف، چشم هر بینندهای را خیره میکند. معماری کلیسا تلفیقی از سبک سنتی کلیساهای روسی (گنبدهای پیازیشکل، پلان صلیبی، پنجرههای قوسی) با تأثیرات معماری محلی آسیای مرکزی (ایوانهای سرپوشیده، تزئینات هندسی چوبی) است.
یکی از حیرتانگیزترین رویدادهای تاریخی مرتبط با این کلیسا، مقاومت شگفتانگیز آن در برابر زلزله بزرگ آلماتی در سال ۱۹۱۱ (میلادی) است. در تاریخ ۳ ژانویه ۱۹۱۱، زمینلرزهای به بزرگی ۷.۷ تا ۸ درجه ریشتر (بر اساس برآوردهای مختلف) شهر ورنی (نام پیشین آلماتی) را لرزاند و تقریباً تمام ساختمانهای آجری و خشتی شهر را با خاک یکسان کرد. با این حال، کلیسای جامع عروج که تنها ۴ سال پیش از زلزله ساخته شده بود، تقریباً بدون آسیب جدی پابرجا ماند و تنها چند ترک کوچک در دیوارها و تزئینات داخلی آن پدیدار شد (هرچند در برخی منابع از آسیبهای جزئی سازهای و تزئینی نیز گزارش شده است). این معجزه مهندسی، شهرت زنکوف را در سراسر امپراتوری روسیه و فراتر از آن پراکند. راز مقاومت این بنا در «پیچ و بستهای چوبی انعطافپذیر» و طراحی انعطافپذیر سازه چوبی نهفته بود: زنکوف یک پی (فونداسیون) ویژه از چوب کاج افراسی با لایههای متناوب افقی و عمودی طراحی کرد که مانند یک ضربهگیر، انرژی زلزله را جذب و خنثی میکرد. اتصالات چوبی (به جای میخهای فلزی سخت و شکننده) به بنا اجازه میداد تا در اثر لرزشهای زمین، اندکی خم شود و تغییر شکل دهد و سپس به حالت اولیه بازگردد. این طراحی که مبتنی بر «رفتار طبیعی چوب» (انعطافپذیری و جذب انرژی) و «ساختار سبک و یکپارچه» بود (نه فناوری مهندسی مدرن به معنای امروزی)، در اوایل قرن بیستم رویکردی پیشگامانه در معماری لرزهخیز محسوب میشد. شباهت ساختاری این کلیسا با سایر بناهای چوبی مقاوم در برابر زلزله (مانند برخی معابد ژاپنی و کلیساهای چوبی شمال روسیه) نشاندهنده اشتراک دانش سنتی ساختوساز در فرهنگهای مختلف جهان است.
دوران شوروی، دورهای دشوار برای کلیسای جامع عروج بود. در دهه ۱۹۲۰، رژیم کمونیستی شوروی، کلیسا را بست و از آن به عنوان ساختمان اداری، موزه و حتی سالن کنسرت استفاده کرد. ناقوسهای کلیسا در دهه ۱۹۳۰ به دستور دولت شوروی برداشته و ذوب شدند و بسیاری از نمادها (آیکونها) و اشیای مذهبی آن نیز مصادره و نابود شدند. در طول جنگ جهانی دوم، از این بنا به عنوان مرکز فرماندهی و پشتیبانی از نیروهای شوروی استفاده میشد. پس از استقلال قزاقستان در سال ۱۹۹۱، کلیسا دوباره به کلیسای ارتدکس روسیه بازگردانده شد و عملیات مرمت گستردهای بر روی آن انجام گرفت. در سال ۱۹۹۵، ناقوسهای جدیدی برای کلیسا نصب شد و صدای آنها در سراسر شهر آلماتی طنینانداز میشود. امروزه، کلیسای جامع عروج یک کلیسای فعال است و مراسم مذهبی هر یکشنبه و در اعیاد مسیحی در آن برگزار میشود. همچنین، این بنا به عنوان یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری قزاقستان، سالانه دهها هزار بازدیدکننده از سراسر جهان را به خود جذب میکند. فضای داخلی کلیسا با نقاشیهای دیواری و نمادهای بازسازیشده (که برخی از آنها از کلیساهای دیگر قزاقستان و روسیه آورده شدهاند) تزئین شده است.
کلیسای جامع عروج نماد برجسته «تنوع فرهنگی و همزیستی ادیان» در قزاقستان و منطقه اکو است. این بنا که در کشوری با اکثریت مسلمان (حدود ۷۰ درصد) و اقلیت قابل توجه مسیحی ارتدکس (حدود ۲۶ درصد) قرار دارد، به مدت بیش از یک قرن بدون وقفه پابرجا مانده و شاهد تحولات بزرگ تاریخی (از امپراتوری روسیه تا شوروی و قزاقستان مستقل) بوده است. معماری چوبی بینظیر و مقاومت معجزهآسای آن در برابر زلزله، آن را به یک «شگفتی مهندسی» و نمادی از «طراحی سازگار با طبیعت» تبدیل کرده است که شایسته مطالعه و حفاظت بینالمللی است. کلیسای جامع عروج میتواند به عنوان نمادی از «دیپلماسی میراث چندفرهنگی» عمل کند.