اختلاف ارتفاع قابل توجه در این محدوده موجب شکلگیری مجموعهای از زیستبومهای متنوع شامل نواحی بیابانی، دامنههای نیمهخشک، پوششهای درختچهای و مراتع کوهستانی شده است.
از منظر زمینشناسی، کویتنداغ عمدتاً از سازندهای رسوبی بهویژه سنگآهکهای دوره ژوراسیک تشکیل شده است. فرسایش طولانیمدت این واحدها موجب ایجاد چشماندازهای کارستی پیچیدهای از جمله درههای عمیق، بریدگیهای سنگی، چشمههای کارستی و شبکهای گسترده از غارها شده است. این ویژگیها، منطقه را به یکی از عرصههای مهم برای مطالعهٔ فرآیندهای کارستی و تکامل چشماندازهای آهکی در آسیای مرکزی تبدیل کرده است.
در محدودهٔ این کوهستان، «ذخیرهگاه طبیعی کویتنداغ» قرار دارد که همراه با چند ناحیهٔ حفاظتشدهٔ پیرامونی، بخشهایی از زیستگاههای ارزشمند منطقه را پوشش میدهد. از جمله گونههای شاخص میتوان به گوسفند کوهی آسیای مرکزی (Ovis vignei)، عقاب استپی (Aquila nipalensis) و مجموعهای از پستانداران و پرندگان بومی اشاره کرد. گزارشهایی از حضور پراکندهٔ پلنگ برفی (Panthera uncia) در ارتفاعات بسیار دورافتاده وجود دارد، اما شواهد موجود برای تأیید یک جمعیت پایدار در این منطقه کافی نیست. برخی نامهای محلی برای گوشتخواران کوچکتر در منابع غیررسمی دیده میشود، اما این موارد در طبقهبندی علمی جایگاه مستقل ندارند.
یکی از برجستهترین ویژگیهای زمینشناختی منطقه، «فلات دایناسورها» است؛ محوطهای شامل مجموعهای گسترده از ردپاهای فسیلشدهٔ دایناسورها که بر سطح سنگآهکهای ژوراسیک حفظ شدهاند. این ردپاها به گونههای مختلف دایناسورهای گیاهخوار و گوشتخوار تعلق دارند و از نظر دیرینهشناسی، یکی از مهمترین مجموعههای ردپای دایناسورها در آسیای مرکزی محسوب میشوند. روایتهای فولکلوریک محلی در گذشته این آثار را به عبور سپاهیان اسکندر مقدونی نسبت میدادند، اما مطالعات علمی منشأ آنها را به دورهٔ ژوراسیک نسبت میدهد.
از منظر بومشناختی، کویتنداغ بخشی از کمربند کوهستانی آسیای مرکزی است و نقش مهمی در پیوند میان چندین زیستبوم منطقهای ایفا میکند. بر همین اساس، در برخی ارزیابیهای حفاظتی بهعنوان منطقهای با اهمیت اکولوژیک در سطح منطقهای مورد توجه قرار گرفته است، هرچند اصطلاح «نقطهٔ داغ جهانی تنوع زیستی» بهصورت رسمی برای آن تعریف نشده است.
در حوزهٔ حفاظت بینالمللی، کویتنداغ و بخشهایی از کوهیتانگ در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو قرار دارند. در سالهای اخیر، گفتوگوهایی میان ترکمنستان و ازبکستان برای بررسی امکان ارائهٔ پروندهای مشترک و فرامرزی در چارچوب همکاریهای حفاظتی انجام شده است، اما این روند همچنان در مرحلهٔ کارشناسی و ارزیابی قرار دارد.
در مجموع، کویتنداغ یکی از مهمترین چشماندازهای طبیعی شرق ترکمنستان به شمار میرود که ترکیبی از ارزشهای زمینشناختی، دیرینهشناسی و زیستمحیطی را در خود جای داده و مطالعهٔ آن برای درک تاریخ زمین و پویایی اکوسیستمهای کوهستانی آسیای مرکزی اهمیت ویژهای دارد.