سَمِت – آیین پوشاندن و روبندبرداری عروس در فرهنگ ترکمن

سَمِت – آیین پوشاندن و روبندبرداری عروس در فرهنگ ترکمن
سَمِت
در عروسی‌های سنتی ترکمن‌ها که در ترکمنستان، ایران (استان گلستان و خراسان شمالی)، افغانستان و ازبکستان برگزار می‌شود، آیینی وجود دارد که در برخی روایت‌های محلی با نام «سَمِت» (Şemek / Şemmet در برخی گویش‌ها) شناخته می‌شود. این نام به روبند قرمزی اطلاق می‌گردد که چهره و سر عروس را در روزهای نخست عروسی می‌پوشاند و به کل این آیین نیز تعمیم داده شده است.
نخست آنکه در عروسی‌های سنتی ترکمن، عروس لباسی از جنس ابریشم دست‌بافت («کتنی») به رنگ قرمز بر تن می‌کند. بر روی این لباس، شنل یا بالاپوش قرمزی به نام «کورته» (kurte) نیز پوشیده می‌شود که با نقوش سنتی تزئین شده است. افزون بر این، عروس جواهرات سنگین نقره (سردست‌ها، گردنبندها و تزئینات مو با نام‌های «زره» و «گؤیچک») به تن دارد که در فرهنگ ترکمن نماد ثروت، باروری و نقشی جادویی در دفع نیروهای شر است. پوشش قرمز در فرهنگ ترکمن نماد حفاظت در برابر چشم‌زخم، جلب برکت، شانس، حیات و عشق است.
دوم اینکه روبند سفیدی به نام «یاشماق» (Yashmaq) صورت عروس را به طور کامل می‌پوشاند. این روبند نماد حیا، فروتنی و احترام عمیق به بزرگان خانواده و مهمانان است. بر روی سر عروس نیز سرانداز سفیدی («گینقاج» یا «چادرشب») قرار دارد که در سنت ترکمن نشانه تأهل و جایگاه زن متأهل است. در برخی سنت‌ها، عروس تا مراسم روبندبرداری اجازه سخن گفتن در برابر خانواده داماد را ندارد؛ این سکوت در منابع به عنوان نماد حیا و تواضع ثبت شده است.
سوم، جشن عروسی ترکمنی به طور سنتی سه روز طول می‌کشد و روز سوم (که «روز آوردن عروس» نامیده می‌شود) مهم‌ترین و باشکوه‌ترین روز است.
 چهارم، پس از آنکه روبند از چهره عروس برداشته می‌شود، والدین داماد به او هدایایی (از جمله پارچه ابریشمی، جواهرات، سکه و گاهی قالیچه) تقدیم می‌کنند که نماد پذیرش و برکت است. 
پنجم، در تمامی روایت‌های مستند، این مادر داماد است که روبند را از چهره عروس برمی‌دارد.
بر اساس آنچه در روایت‌های شفاهی و گزارش‌های محلی ثبت شده، آیین سَمِت از چند مرحله تشکیل می‌شود:
چند روز پیش از عروسی، داماد به همراه مادرش و چند زن مسن از خانواده داماد به خانه عروس می‌روند. عروس با روبند سفید «یاشماق» پوشانده شده و در اتاقی جداگانه است. مادر داماد روبند را برای چند دقیقه برمی‌دارد تا چهره عروس را ببیند و سلامت او را تأیید کند، سپس دوباره روبند را می‌پوشاند و هدایایی (پارچه ابریشمی، جواهر نقره، شیرینی) به عروس تقدیم می‌کند.
در روز عروسی، عروس با روبند پوشیده و لباس قرمز و جواهرات نقره وارد محفل زنان می‌شود. زنان ترانه‌های عروسی ترکمن («یار یار») را می‌خوانند. سپس عروس سوار بر اسب سفید (در گذشته اسب اصیل آخال‌تکه) یا ماشین تزئین شده، به خانه داماد حرکت می‌کند. برادران عروس به طور نمادین جلوی راه را می‌گیرند و داماد کیسه کوچکی سکه به آنها می‌دهد.
هنگام ورود، عروس با پا گذاشتن بر پوست گوسفند (نماد برکت) وارد حیاط می‌شود و مادرشوهر کاسه شیر بر سر او می‌ریزد (نماد خلوص و زندگی). عروس به اتاق مخصوص برده می‌شود. در سه روز اول، حتی نزدیکان مرد حق دیدن چهره او را ندارند؛ تنها داماد در شب عروسی می‌تواند روبند را برای چند دقیقه بردارد و دوباره بپوشاند.
در روز سوم، مادرشوهر با هدایایی شامل طلا، پارچه ابریشمی قرمز، قالیچه و آجیل و شیرینی به اتاق عروس می‌آید، ترانه «سَمِت آچدی» را می‌خواند و با دو دست روبند سفید را از چهره عروس برمی‌دارد. زنان حاضر با فریاد «آلگیش» (دعای خیر) هدایا تقدیم می‌کنند. عروس به مادرشوهر ادای احترام می‌کند (یا دست او را می‌بوسد) و سپس برای اولین بار در جمع مردان خانواده داماد ظاهر می‌شود. پس از آن، خانواده داماد جشنی با موسیقی زنده (دوتار، قیچک، دایره)، رقص زنان، پلو و قربانی برگزار می‌کنند و عروس در جمع زنان خانواده پذیرفته می‌شود.

 

 

 

 

۱۹
برای نظر دادن ابتدا باید به سیستم وارد شوید. برای ورود به سیستم روی کلید زیر کلیک کنید.