گفتوگویی کوتاه و خواندنی با دکتر رخشنده، مدیر اجرایی مؤسسه فرهنگی اکو، درباره نقش فرهنگ در همگرایی منطقهای و برنامههای پیشروی این نهاد.
1. خوش آمدید آقای دکتر رخشنده. به عنوان مدیر اجرایی جدید مؤسسه فرهنگی اکو، چه پیامی برای مردم منطقه اکو دارید؟
بسم الله الرحمن الرحیم
با سلام و عرض ادب و سپاس بی کران از فرصتی که برای گفت و گو پیرامون موسسه فرهنگی اکو فراهم آمده است. اینجانب مفتخر و سپاسگزارم که توفیق خدمت در این جایگاه ارزشمند نصیبم گشته تا در کنار همکاران ارجمندم، در راستای تعمیق و گسترش پیوندهای فرهنگی و پاسداشت میراث مشترک کشورهای عضو سازمان اکو گام برداریم.
بیتردید، منطقه اکو گنجینهای بیهمتا از تمدن، فرهنگ، هنر و تاریخ مشترک را در خود جای داده است که حفظ و حراست از این میراث گرانسنگ، وظیفهای خطیر و جمعی است. این مهم جز با همدلی، همافزایی و همفکری کشورهای عضو اکو میسر نخواهد شد. خوشبختانه، موسسه فرهنگی اکو بهعنوان بستری پویا و کارآمد، زمینهساز این همکاری و همگرایی فرهنگی شده است.
در یک کلام، هدف والای این موسسه، ایجاد شبکهای منسجم از ارتباطات میان مراکز فرهنگی، دانشگاهها، کتابخانهها و موزهها بهمنظور صیانت از میراث غنی و پرشکوه منطقه اکو است.
2. چشمانداز شما برای مؤسسه فرهنگی اکو در دوران مدیریتتان چیست؟
در ابتدا، شایسته است مراتب سپاس و قدردانی خود را از تمامی بزرگوارانی ابراز دارم که از بدو تأسیس موسسه فرهنگی اکو تا به امروز، با تلاشهای بیوقفه و خالصانه خود، در راستای پیشبرد اهداف والای این نهاد ارزشمند کوشیدهاند و هر یک به فراخور توان خویش، خدمتی ماندگار ارائه کردهاند.
چشمانداز موسسه فرهنگی اکو، همسو با اهداف بنیادین آن، معطوف به ایجاد یکپارچگی فرهنگی در گستره منطقه اکو و تقویت پیوندها و تعاملات مردمبامردم و دولتهای عضو است. تحقق این آرمان، مستلزم مشارکت فعال و حضور پررنگتر تمامی اعضای این موسسه است. متأسفانه، هنوز برخی از کشورهای منطقه اکو به عضویت کامل این موسسه درنیامدهاند. با این حال، تلاشهایی در جهت رفع این کاستی آغاز شده و این کوششها با جدیت پیگیری خواهد شد.
یقیناً، همانگونه که در یک خانواده، تمامی اعضا در رفع موانع و مشکلات و نیز در زمان شکوه و پیشرفت، همدلانه نقشآفرینی میکنند، موسسه فرهنگی اکو نیز به مثابه خانوادهای بزرگ، انتظار دارد روزی شاهد حضور تمامی کشورهای منطقه اکو در این نهاد باشیم تا با همافزایی و همکاری، گامی استوار در راستای اعتلای میراث فرهنگی غنی این منطقه برداریم.
3. نقش فرهنگ را در تقویت همکاریهای منطقهای میان کشورهای عضو اکو چگونه تعریف میکنید؟
فرهنگ و زبان مشترک، چونان رشتهای استوار، پیونددهنده ملتهای منطقه اکو در طول قرون متمادی بوده و علیرغم تحولات سیاسی، اقتصادی و دگرگونی مرزهای جغرافیایی، این پیوند ناگسستنی را حفظ کرده است.
آشنایی ملتهای گوناگون با دانش، اندیشهها و تفکرات یکدیگر، به غنای فرهنگی و همگرایی بیشتر میان آنها میانجامد. کشورهای منطقه اکو، به دلیل برخورداری از عناصر فرهنگی مشترک، از ظرفیت بینظیری برای پذیرش و همافزایی فرهنگی برخوردارند. این اشتراکات، انگیزهای والا برای تقویت پیوندهای فرهنگی ایجاد کرده و دیدگاه مردم هر کشور نسبت به دیگر کشورها، نقشی تعیینکننده در تصمیمگیری رهبران برای شکلدهی به روابط میان دولتها ایفا میکند.
در این میان، نقش موسسه فرهنگی اکو بهغایت برجسته و ارزشمند است. این موسسه میتواند بهسان پلی ارتباطی، از طریق تبادل فرهنگی، شناخت متقابل و بزرگداشت میراث مشترک، پیوندهای میان اعضا را مستحکمتر سازد. این پل، بر پایه احترام متقابل، گفتوگو و خلاقیت بنا شده و قادر است بنیانهای همکاری پایدار و صلحآمیز را در منطقه تقویت کند.
4. برنامهها یا ابتکارات کلیدی که موسسه قصد دارد در ماههای آینده در اولویت قرار دهد، کداماند؟
الحمدلله، موسسه فرهنگی اکو از بدو تأسیس تاکنون شاهد اجرای برنامههای متنوع و ارزشمندی بوده که هر یک در زمان خود تأثیرات مثبت و ماندگاری بر جای گذاشتهاند. با این حال، به نظر میرسد که در کنار تداوم فعالیتهای روزمره فرهنگی و هنری، لازم است دو محور اساسی مورد توجه قرار گیرد: نخست، ارتقای کیفیت برنامههای جاری و دوم، طراحی و پیشبینی برنامههایی که بتوانند زمینهساز دستاوردهای نیک و پایدار در آینده باشند.
در این راستا، ابتکاراتی نظیر تأسیس اتحادیه بانوان نخبه فرهنگی کشورهای عضو اکو، ایجاد بانک اطلاعاتی جامع از شخصیتهای برجسته فرهنگی و هنری، ارائه پیشنهادهایی برای تسهیل گردشگری میان کشورهای عضو اکو، و تشکیل انجمن نویسندگان کشورهای عضو اکو، از جمله اقدامات کلیدی و مؤثری هستند که میتوانند بهعنوان کارآمدترین شیوهها، بستری مناسب برای شناخت عمیقتر فرهنگ، آداب و رسوم کشورها فراهم آورند. این برنامهها، با ایجاد فرصتهایی برای حضور مستقیم در میان مردم و تعاملات صمیمانه با آنها، به تقویت پیوندهای فرهنگی یاری میرسانند.
از این منظر، رفتوآمدهای فرهنگی، بهعنوان یکی از ارکان اصلی ارتباطات میانفرهنگی، جایگاهی محوری در تعمیق و گسترش روابط میان کشورهای منطقه اکو ایفا میکنند و میتوانند به تحکیم همکاریهای پایدار و صلحآمیز منجر شوند.
5. جناب مدیر، آیا سیاست گسترش مؤسسه فرهنگی اکو را دنبال خواهید کرد؟
بیتردید، همانگونه که پیشتر اشاره شد، زیبایی و شکوه یک خانواده در همبستگی و حضور یکپارچه تمامی اعضای آن نهفته است. اقتدار و بالندگی موسسه فرهنگی اکو نیز در گرو مشارکت فعال و همافزای همه کشورهای عضو تحقق مییابد. تاکنون تلاشهای ارزشمندی در این مسیر صورت گرفته و از این پس نیز رایزنیها و اقدامات لازم با جدیت ادامه خواهد یافت تا انشاءالله شاهد حضور پویاتر و مؤثرتر تمامی کشورهای عضو در برنامههای این موسسه باشیم
6. مؤسسه فرهنگی اکو چگونه قصد دارد از هنرمندان، پژوهشگران و نهادهای فرهنگی در سراسر منطقه حمایت کند؟
در موسسه فرهنگی اکو، بر این باوریم که هنرمندان، پژوهشگران و نهادهای فرهنگی، ستونهای اصلی دیپلماسی فرهنگی بهشمار میروند. برای بهرهمندی مؤثر از این ظرفیت ارزشمند و حمایت شایسته از آن، راهکارهای کلیدی زیر پیشنهاد میگردد:
· ایجاد شبکههای همکاری و تبادل فرهنگی میان کشورهای عضو اکو بهمنظور تقویت پیوندها و همافزایی.
· ارائه گرنتهای پژوهشی برای حمایت از تحقیقات فرهنگی و هنری در منطقه.
· برگزاری کارگاههای آموزشی، سمینارها و دورههای تخصصی در حوزههای متنوع فرهنگی و هنری.
· فراهمسازی فرصتهای کارآموزی و تبادل تجربیات برای هنرمندان و پژوهشگران جوان.
· حمایت از تولید آثار فرهنگی و هنری که بازتابدهنده هویت و ارزشهای مشترک کشورهای عضو باشند.
· توسعه پروژههای تحقیقاتی با هدف شناخت عمیقتر و حفظ میراث فرهنگی منطقه.
· همکاری با سازمانهای غیردولتی، دانشگاهها و مراکز فرهنگی برای اجرای پروژههای مشترک.
· توسعه بسترهای دیجیتال برای معرفی و ترویج آثار هنری و پژوهشی منطقه اکو.
· ایجاد آرشیوهای دیجیتال و بانکهای اطلاعاتی مشترک برای تسهیل دسترسی به منابع فرهنگی.
· معرفی دستاوردهای هنری و پژوهشی منطقه اکو به مخاطبان جهانی.
این راهکارها میتوانند بهعنوان نقشه راهی برای تقویت نقش موسسه فرهنگی اکو در راستای دیپلماسی فرهنگی و ارتقای جایگاه فرهنگی منطقه عمل کنند.
7. نقش فناوری های نوین در راهبرد فرهنگی موسسه چیست؟
اشاره شما به فناوری های نوین نکتهای بس ارزشمند و کلیدی است. در عصر حاضر، فناوری و فرهنگ بهگونهای ناگسستنی درهمتنیدهاند و تأثیرات متقابل آنها غیرقابلانکار است. فرهنگ، همانند فناوری، مفهومی پویا و تحولپذیر است که بهطور مداوم تحت تأثیر عوامل گوناگون، بهویژه پیشرفتهای فناورانه، دگرگون میشود. ابزارهای هوش مصنوعی، با قابلیت تعامل با انسانها، میتوانند ویژگیهای فرهنگی متنوعی را جذب کرده و به غنای تنوع فرهنگی و نقد آن در سطح جهانی یاری رسانند.
در این راستا، موسسه فرهنگی اکو باید با بهرهگیری از فناوریهای نوین، بهویژه هوش مصنوعی و بسترهای دیجیتال، دسترسی سریعتر و آسانتر به منابع و فعالیتهای فرهنگی را برای مخاطبان خود فراهم آورد. این امر نهتنها به ترویج فرهنگ منطقه کمک میکند، بلکه امکان ارتباط مؤثرتر با نسل جوان را نیز میسر میسازد.
جوانان، بهعنوان بخش پویا و آیندهساز کشورهای عضو اکو، نقشی محوری در تحقق اهداف فرهنگی دارند. متأسفانه، مشغلههای زندگی مدرن و جذابیتهای فضای مجازی، گاه آنان را از واقعیتهای فرهنگ، آداب و سنن مشترک کشورهای منطقه دور کرده است. از اینرو، موسسه فرهنگی اکو وظیفهای خطیر بر عهده دارد تا با طراحی برنامههای خلاقانه و جذاب، جوانان را به مشارکت فعال در حفظ و ترویج میراث فرهنگی مشترک ترغیب کند. این مهم میتواند از طریق ایجاد بسترهای تعاملی دیجیتال، برگزاری رویدادهای فرهنگی متناسب با علایق نسل جوان، و بهرهگیری از ظرفیتهای هوش مصنوعی برای معرفی و آموزش فرهنگ منطقه به شکلی نوین و اثرگذار محقق شود.
در نهایت، موسسه فرهنگی اکو میتواند با تقویت نقش جوانان و استفاده هوشمندانه از فناوری، نهتنها به حفظ و اعتلای میراث فرهنگی منطقه کمک کند، بلکه زمینهساز پویایی و همافزایی فرهنگی در میان کشورهای عضو باشد.
8. دیپلماسی فرهنگی چگونه میتواند پلهایی میان کشورهای عضو اکو، جامعه بینالمللی و سازمان های غیر دولتی ایجاد کند؟
بیتردید، دیپلماسی فرهنگی بهعنوان یکی از ابزارهای بنیادین در روابط بینالملل، نقشی کلیدی در تقویت پیوندها میان کشورها و جوامع گوناگون ایفا میکند. کشورهای عضو موسسه فرهنگی اکو، با بهرهمندی از تنوع فرهنگی، تاریخی و زبانی بینظیر خود، از پتانسیل والایی برای استفاده از دیپلماسی فرهنگی در راستای ارتقای همکاریهای منطقهای و بینالمللی برخوردارند.
بهطور خلاصه، دیپلماسی فرهنگی، پلی استوار برای اتصال کشورهای عضو اکو به یکدیگر، به جامعه جهانی و به سازمانهای غیردولتی است. این ابزار کارآمد میتواند بستری برای همکاریهای پایدار، تقویت تفاهم میانملل و توسعه منطقهای فراهم آورد. بهرهگیری هوشمندانه از ظرفیتهای فرهنگی نهتنها بهعنوان کلید موفقیت در تعاملات منطقهای و جهانی مطرح است، بلکه میتواند به تحکیم صلح، همگرایی و پیشرفت مشترک در منطقه اکو یاری رساند.
9. مؤسسه فرهنگی اکو در ترویج میراث مشترک با چه چالشهایی روبروست و چگونه قصد دارید با آنها مقابله کنید؟ آیا در این زمینه با سازمانهایی مانند یونسکو همکاری خواهید داشت؟
موسسه فرهنگی اکو، بهعنوان نهادی منطقهای، مأموریت خطیر ترویج و تقویت میراث فرهنگی، هنری، تاریخی و ارزشهای مشترک کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی (اکو) را بر عهده دارد. با این حال، این موسسه در مسیر تحقق اهداف خود با چالشهایی مواجه است که در ادامه به برخی از آنها اشاره میشود:
· کمبود منابع مالی و زیرساختی
· فقدان شبکه های تبادل دانش و تجربه میان نخبگان فرهنگی منطقه
· . ضعف در برگزاری برنامههای برای ترویج فرهنگ منطقه
· عدم هم افزایی با دیگر نهادهای بینالمللی و منطقه ای
· کمتوجهی نسل جوان به میراث هنری گذشتگان
برای غلبه بر این چالشها و تقویت نقش موسسه فرهنگی اکو، راهکارهای زیر پیشنهاد میگردد:
· ایجاد شبکههای تخصصی فرهنگی میان نخبگان کشورهای عضو بهمنظور تقویت همکاری و تبادل دانش و تجارب.
· برگزاری رویدادهای بینالمللی مشترک، نظیر نمایشگاهها، هفتههای فرهنگی و جشنوارهها، برای ترویج میراث مشترک منطقه.
· توسعه پلتفرمهای دیجیتال چندزبانه برای معرفی و ترویج گستردهتر میراث فرهنگی اکو.
· طراحی برنامههای آموزشی نوآورانه جهت بازآفرینی میراث هنری گذشتگان به زبان نسل امروز.
· تشویق تحقیقات علمی مشترک در حوزههای تاریخ، هنر، زبان و ادبیات منطقه بهمنظور تعمیق شناخت فرهنگی.
· جلب حمایتهای بینالمللی و گسترش همکاری با نهادهایی مانند یونسکو و ایرسیکا برای تقویت منابع و افزایش تأثیرگذاری برنامهها.
این راهکارها میتوانند بهعنوان نقشه راهی برای رفع موانع و ارتقای جایگاه موسسه فرهنگی اکو در راستای تحقق اهداف والای آن عمل کرده و زمینهساز همکاریهای فرهنگی پایدار و مؤثر در منطقه شوند.
10. چه چیزی شما را به پذیرش این مسئولیت ترغیب کرد و مدیریت فرهنگی از نظر شخصی برای شما چه معنایی دارد؟
پذیرش مسئولیت در موسسه فرهنگی اکو برای اینجانب نهتنها یک منصب اداری، بلکه فرصتی ارزشمند برای خدمت به میراثی دیرپا و گرانسنگ است که ریشه در اعماق تاریخ، فرهنگ و تمدن ملتهایی دارد که سرنوشتی درهمتنیده دارند. انگیزه من برای پذیرش این مسئولیت، باور عمیق به پیوندهای فرهنگی است که فراتر از مرزهای سیاسی، در شعر حافظ و خیام، معماری باشکوه سمرقند و بخارا، موسیقی مقامی، خوشنویسی پارسی و ترکی، و حکمت مشرق زمین جلوهگر شده است.
با تکیه بر نگاهی فراملی، بیطرفانه و مبتنی بر گفتوگو، تلاش خواهیم کرد تا موسسه فرهنگی اکو را از نهادی صرفاً تشریفاتی به سازمانی پویا و اثرگذار تبدیل کنیم. نهادی که نهتنها پاسدار میراث مشترک ماست، بلکه با بهرهگیری از ظرفیتهای نوین فناوری، دیپلماسی فرهنگی و مشارکت نخبگان منطقه، صدای فرهنگ زنده، متنوع و وحدتآفرین منطقه اکو را به گوش جهانیان برساند.
باور داریم که موسسه فرهنگی اکو فراتر از یک نهاد، نماد همسرنوشتی ملتهایی است که گذشتهای پرشکوه، اکنون چالشبرانگیز و آیندهای امیدبخش را با یکدیگر به اشتراک دارند. با تمام دانش، توان و بینش خود به این مأموریت متعهد خواهیم بود تا این نهاد به کانونی برای تقویت همبستگی و اعتلای فرهنگی منطقه تبدیل شود.
11. اگر بخواهید منطقه اکو را در یک واژه توصیف کنید، آن واژه چیست و چرا؟
مفهوم «همسرنوشتی» بهدرستی منطقه اکو را توصیف میکند؛ منطقهای که نماد پیوند عمیق ملتهایی با گذشتهای مشترک، چالشهایی مشابه و آیندهای درهمتنیده است. تقویت همکاریهای فرهنگی، هنری و تاریخی در این منطقه، در حقیقت، بازشناسی و بازسازی این همسرنوشتی تاریخی و معاصر است. این همگرایی نهتنها به احیای هویت مشترک ملتهای اکو یاری میرساند، بلکه زمینهساز آیندهای روشنتر و متحدتر برای تمامی کشورهای عضو خواهد بود.
12. آیا پیام پایانیای برای بینندگان و شرکای فرهنگی منطقه اکو دارید؟
در جهانی که مرزها مدام در حال جابهجاییاند، چه در قلمرو جغرافیا و چه در ساحت فرهنگ و اندیشه، موسسه فرهنگی اکو رسالتی عظیم بر دوش دارد: پیوند دادن گذشتهای پرشکوه با آیندهای مشترک که بر پایه احترام متقابل، شناخت عمیق و همدلی فرهنگی استوار است.
منطقه اکو گنجینهای بیهمتا از تنوع زبانی، هنری و ادبی است؛ اما در دل این تنوع، وحدتی بنیادین نهفته است: وحدت در میراث، در ارزشها، در آرمان صلح و در تلاش برای ساختن جهانی انسانیتر. از اینرو، از تمامی فرهیختگان، اساتید، ادبا و مخاطبان ارجمند موسسه فرهنگی اکو دعوت میکنم تا در این مسیر دشوار اما دلانگیز، ما را در ترویج گفتوگوی فرهنگی، پاسداشت میراث مشترک و توانمندسازی نسلهای آینده برای خلق جهانی همبسته همراهی کنند.
بیایید دست در دست هم، فصل نوینی از همکاریهای منطقهای را رقم بزنیم؛ فصلی که در آن تفاوتها نه تهدید، بلکه فرصتاند و فرهنگ نه ابزاری برای جدایی، بلکه پلی برای پیوند و همبستگی است.