نقش طب سنتی یونانی و زیرساختهای درمانی کراچی و لاهور در شکلگیری یک هاب نوظهور منطقهای در اکو
۱. چشمانداز راهبردی و جایگاه گردشگری سلامت در پاکستان
در سالهای اخیر، پاکستان با تمرکز بر توسعه زیرساختهای درمانی، بهبود سیاستهای جذب سرمایهگذاری و ارتقای ظرفیت خدمات پزشکی، تلاش کرده است جایگاه خود را در بازار روبهرشد گردشگری سلامت تقویت کند. این روند در چارچوب سیاستهای کلان دولت و نهادهایی مانند شورای تسهیل سرمایهگذاری ویژه (SIFC) دنبال میشود.
SIFC Pakistan
بر اساس برآوردهای جدید بازار، اندازه صنعت جهانی گردشگری سلامت در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۴ میلیارد دلار ارزیابی شده و پیشبینی میشود این بازار تا سال ۲۰۳۵ به حدود ۱۲۶ میلیارد دلار برسد، با نرخ رشد سالانه حدود ۱۴ درصد. این ارقام نشاندهنده رشد پایدار اما رقابتی این صنعت در سطح جهانی است.
Grand View Research – Medical Tourism Market
Precedence Research – Medical Tourism Market
در این چارچوب، پاکستان تلاش دارد با تکیه بر هزینههای درمانی رقابتی، ظرفیت انسانی گسترده و موقعیت ژئوپلیتیکی، سهمی از این بازار منطقهای را جذب کند. با این حال، برآوردهای چند میلیارد دلاری درآمدی در این حوزه بیشتر در قالب سناریوهای توسعهای و هدفگذاری سیاستی مطرح هستند تا پیشبینیهای رسمی نهادهای مالی بینالمللی.
۲. کراچی؛ محور اصلی خدمات درمانی و دروازه سلامت بینالمللی
کراچی، بزرگترین شهر و مرکز اقتصادی پاکستان، نقش کلیدی در توسعه خدمات درمانی پیشرفته و جذب بیماران خارجی دارد. این شهر میزبان مجموعهای از بیمارستانهای خصوصی و دولتی پیشرفته است که بخش مهمی از خدمات تخصصی کشور را ارائه میدهند.
بیمارستان دانشگاه آقاخان (AKUH)
بیمارستان دانشگاه آقاخان یکی از معتبرترین مراکز درمانی جنوب آسیا است که دارای اعتبار بینالمللی Joint Commission International (JCI) بوده و خدمات تخصصی و فوقتخصصی ارائه میدهد.
Aga Khan University Hospital Karachi
AKUH Accreditation
این مرکز علاوه بر خدمات بالینی پیشرفته، دارای سیستم مدیریت بیماران بینالمللی، تلهمدیسین و خدمات پشتیبانی درمانی است. ظرفیت تختهای آن در منابع مختلف بهصورت بیش از ۵۰۰ تخت عملیاتی گزارش شده و ارقام بالاتر در برخی منابع به ظرفیت توسعهای اشاره دارند.
سایر مراکز درمانی کراچی
مراکز مهمی مانند NICVD و بیمارستانهای خصوصی پیشرفته، خدمات تخصصی در حوزه قلب، جراحی و مراقبتهای ویژه ارائه میدهند. با این حال، زیرساختهای فناوری پزشکی در پاکستان بهصورت متمرکز و نامتوازن توسعه یافتهاند و هنوز فاصله قابل توجهی با قطبهای جهانی دارند.
NICVD Karachi
۳. لاهور؛ قطب تاریخی و آموزشی نظام سلامت پاکستان
لاهور، دومین کلانشهر پاکستان و مرکز علمی ایالت پنجاب، نقش مهمی در آموزش پزشکی و ارائه خدمات درمانی عمومی و تخصصی دارد.
بیمارستان مایو و دانشگاه کینگ ادوارد
بیمارستان مایو (Mayo Hospital)، تأسیسشده در سال ۱۸۷۱، یکی از بزرگترین مراکز درمانی دولتی پاکستان است و تحت مدیریت King Edward Medical University فعالیت میکند.
King Edward Medical University
این مرکز دارای بخشهای جراحی، ICU، سوختگی و کلینیکهای تخصصی متعدد است و نقش مهمی در ارائه خدمات درمانی مقرونبهصرفه برای جمعیت گسترده ایفا میکند.
۴. طب سنتی یونانی (Unani Medicine)؛ ظرفیت مکمل نظام سلامت
طب سنتی یونانی (Tibb-e-Unani) در پاکستان دارای چارچوب قانونی مشخص و نهاد نظارتی رسمی تحت عنوان National Council for Tibb است.
این نظام بر اساس قانون سال ۱۹۶۵ شامل آموزش رسمی، صدور مجوز برای حکیمان و نظارت بر استانداردهای حرفهای است.
Ministry of National Health Services Pakistan
نقش دانشگاه همدرد
دانشگاه همدرد کراچی یکی از مراکز مهم آموزش، پژوهش و تولید داروهای گیاهی در پاکستان است و نقش کلیدی در توسعه طب یونانی ایفا میکند.
Hamdard Pakistan
از منظر سازمان جهانی بهداشت (WHO)، طب سنتی بهعنوان یک سیستم مکمل در نظامهای سلامت شناخته میشود، اما تأکید این سازمان بر لزوم ارزیابی علمی و کارآزماییهای بالینی گستردهتر برای بسیاری از درمانهای سنتی است.
WHO Traditional Medicine Strategy
۵. تسهیل ورود بیماران خارجی و زیرساختهای حمایتی
پاکستان در سالهای اخیر اقداماتی برای تسهیل ورود بیماران خارجی انجام داده است، از جمله:
• توسعه ویزای پزشکی
• ایجاد میزهای خدمات درمانی در گذرگاههای مرزی
• گسترش خدمات تلهمدیسین
• همکاریهای منطقهای در چارچوب کریدورهای سلامت
با این حال، این اقدامات هنوز در مرحله توسعه قرار دارند و برای رقابت با کشورهایی مانند ترکیه و مالزی نیازمند استانداردسازی گستردهتر هستند.
۶. ظرفیت انسانی و چالشهای ساختاری
پاکستان سالانه حدود ۱۵ تا ۱۸ هزار فارغالتحصیل پزشکی و دندانپزشکی تربیت میکند که ظرفیت قابل توجهی برای نظام سلامت این کشور محسوب میشود.
Pakistan Medical and Dental Council (PMDC)
بر اساس دادههای بانک جهانی، نسبت پزشک به جمعیت در پاکستان حدود ۱ تا ۱.۱ پزشک به ازای هر هزار نفر است.
World Bank Data – Physicians in Pakistan
چالشهای کلیدی:
• کمبود زیرساختهای استاندارد بینالمللی
• ضعف در برندینگ جهانی گردشگری سلامت
• محدودیت پوشش بیمه بینالمللی
• نبود نهاد متمرکز مدیریت گردشگری سلامت
۷. جایگاه پاکستان در چارچوب اکو (ECO)
پاکستان به دلیل موقعیت جغرافیایی، هزینههای درمانی رقابتی و پیوندهای فرهنگی، ظرفیت ایفای نقش بهعنوان یک پل سلامت منطقهای در سازمان همکاری اقتصادی (ECO) را دارد.
در این چارچوب، پاکستان میتواند مشروط بر ارتقای استانداردهای بینالمللی و توسعه اعتماد بیماران خارجی به یکی از مقاصد نوظهور گردشگری سلامت منطقهای تبدیل شود.
جمعبندی نهایی
پاکستان در حال گذار از یک نظام سلامت عمدتاً داخلی به سمت ایفای نقش در بازار منطقهای گردشگری سلامت است. این تحول بر سه محور اصلی استوار است:
• توسعه زیرساختهای درمانی در کراچی و لاهور
• ظرفیت انسانی گسترده در حوزه پزشکی
• جایگاه مکمل طب سنتی یونانی در نظام سلامت
پاکستان را میتوان یک بازار نوظهور با پتانسیل بالا در گردشگری سلامت منطقه اکو دانست که مسیر رشد آن به اصلاحات ساختاری و استانداردسازی بینالمللی وابسته است.