مراسم «رونمایی از کتاب رقایم اقبال به عطیه بیگم»

سخنرانی جناب آقای سفیر محمد حسن، رئیس محترم مؤسسه فرهنگی اکو

در مراسم «رونمایی از کتاب رقایم اقبال به عطیه بیگم»

اسلام‌آباد پاکستان - 2026

به نام خدا

با عرض سلام به حضور فرهیختگان، استادان ارجمند و دوستداران میراث ماندگار علامه اقبال لاهوری.

باعث خرسندی است که نشست حاضر، به معرفی و رونمایی از کتاب «رقایم اقبال به عطیه بیگم»، با ترجمه ارزشمند آقای دکتر مظفرعلی کشمیری، مزین شده است؛ اثری که به همت مؤسسه فرهنگی اکو به چاپ رسیده و در دسترس جویندگان معرفت قرار گرفته است.

در تبیین اهمیت این رویداد باید گفت فرهنگ، گوهر بنیادین همگرایی در منطقه اکو است که در بستر میراث‌های مشترک ما جانی پویا می‌یابد؛ همان مواریثی که با تکیه بر ریشه‌های تاریخی یکسان، هویتی جمعی و بی‌بدیل در این جغرافیا شکل داده‌اند. این پیوندهای اصیل با نهادینه کردن فهم متقابل میان ملت‌ها، مسیر دوستی پایدار دولت‌ها را هموار می‌سازند و در این میان، ادبیات همواره پرچم پرافتخار و زبان گویای این هویت واحد بوده است؛ زبانی که به ما اجازه می‌دهد فراتر از زمان و مکان، خود را اعضای یک پیکر بیابیم.

یکی از شکوهمندترین جلوه‌ این پیوند را می‌توان در پهنای ‌بیکران ادبیات ملی پاکستان جستجو کرد؛ جایی که نام علامه اقبال لاهوری چونان ستاره‌ای پرفروغ می‌درخشد. اندیشمندی که مظهر اشتراکات فرهنگی و حلقه وصل فارسی‌زبانان جهان است. او با اعجاز کلام و نفوذ اندیشه‌اش، نه‌تنها جانی تازه در کالبد فرهنگ منطقه دمید، بلکه با بازتعریف هویت شرقی، پلی میان تمدن‌های ما بنا نهاد.

علامه اقبال در نگاه ما تنها یک شاعر یا فیلسوف نیست؛ او معمار فکری و وجدان بیدار ملت‌های منطقه است. او که خوشه‌چین خرمن معرفت حافظ و مولانا بوده، بیداری را در گرو وحدت و آگاهی می‌بیند و ما را به پیوندی عمیق‌تر فرا‌می‌خواند؛ چنان‌که حکیمانه سروده است:

این نگاه فراملیتی و نفوذ پیام اقبال که از طریق ترجمه آثار او به زبان‌های مختلف جهان میسر گشته، گواهی است بر این حقیقت که مفاهیمی همچون «خودی» و «عزت‌نفس»، نیازی جهانی هستند؛ در همین راستا، ترجمه کتاب «رقایم اقبال به عطیه بیگم»، ساحتی انسانی و صمیمی از زندگی او را در سال‌های سرنوشت‌ساز حضورش در اروپا به تصویر می‌کشد. این اثر گنجینه‌ای است که دریای متلاطم اندیشه او را در مواجهه با تمدن مدرن به تماشا می‌گذارد و چالش‌های یک ذهن پویا را در مسیر تبیین نسبت میان سنت و تجدد، آشکار می‌سازد.

مطالعه این مکاتبات به ما اجازه می‌دهد تا ریشه‌های شکل‌گیری بیداری شرقی را در ذهن علامه اقبال ردیابی کنیم و دریابیم که او چگونه از دل تمدن غرب، به ضرورت بازگشت به هویت اصیل خود دست یافت؛ از این منظر، این کتاب افزون بر نمایش غنای مکاتبات ادبی در تاریخ معاصر منطقه‌مان، نه یک سند تاریخی صرف، بلکه دریچه‌ای به ضمیر مردی است که رسالت خود را زدودن غبار جهل از چهره جوامع بشری می‌دانست.

ما بر این باوریم که بازخوانی و انتشار مواریث ماندگاری همچون اندیشه اقبال، به ما این توان را می‌بخشد ‌تا در تلاطم‌های جهان امروز، نه به‌عنوان جزایری پراکنده، بلکه در قامت یک پیکره‌ واحد تمدنی، قد برافرازیم و آینده‌ای سرشار از آگاهی، شکوفایی و صلح را برای نسل‌های فردا رقم بزنیم. امید است که این اثر ارزشمند، گامی استوار در مسیر تحکیم همگرایی فرهنگی و پیوند ناگسستنی ملت‌های منطقه باشد.

در پایان از جناب آقای مجید مشکی، رایزن محترم فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در اسلام‌آباد و آقای دکتر مظفرعلی کشمیری، نویسنده و مترجم محترم کتاب که با تلاش فراوان این برنامه را برگزار نمودند، سپاسگزارم.

پاینده و سرافراز باشید.

سفیر محمد حسن

رئیس مؤسسه فرهنگی اکو

بهمن 1404/ فوریه 2026