سخنرانی سفیر محمد حسن، رئیس مؤسسه فرهنگی اکو در نخستین نشست از سلسلهنشستهای معرفی کشورهای عضو اکو با محوریت «افغانستان»
بسم الله الرحمن الرحیم
خانمها و آقایان،
میهمانان گرامی،
اساتید، پژوهشگران و فرهیختگان ارجمند،
مایه خرسندی و افتخار است که امروز در نخستین نشست از سلسله نشستهای معرفی کشورهای عضو اکو در جمع شما حضور دارم. در آغاز، از همه مهمانان گرامی، نمایندگان نهادهای فرهنگی، دانشگاهیان، پژوهشگران و علاقهمندان فرهنگ و تمدن منطقه که دعوت مؤسسه فرهنگی اکو را پذیرفتهاند، صمیمانه قدردانی میکنم. امروز نه تنها آغاز یک برنامه فرهنگی جدید، بلکه آغاز مسیری برای شناخت عمیقتر ملتهایی است که قرنها در کنار یکدیگر زیستهاند، از یکدیگر آموختهاند و در شکلگیری تمدنی مشترک سهیم بودهاند. در جهانی که سرعت تحولات سیاسی و اقتصادی روزبهروز بیشتر میشود، فرهنگ همچنان پایدارترین عنصر ارتباط میان ملتها باقی مانده است. فرهنگ مرز نمیشناسد؛ در حافظه تاریخی مردم زندگی میکند، در زبانها جریان دارد، در شعر و موسیقی بازتاب مییابد و نسلها را به یکدیگر پیوند میدهد. منطقه اکو از این منظر منطقهای منحصر به فرد است. کشورهای عضو اکو تنها همسایگان جغرافیایی نیستند؛ آنها وارثان شبکهای گسترده از تعاملات فرهنگی، علمی، ادبی و انسانی هستند که طی قرنها شکل گرفته است. جادههای بازرگانی، مسیرهای مهاجرت، مراکز علمی، مدارس، خانقاهها، کتابخانهها و محافل ادبی، همگی بستری برای شکلگیری میراثی مشترک بودهاند که امروز نیز بخش مهمی از هویت منطقه ما را تشکیل میدهد. بر همین اساس، مؤسسه فرهنگی اکو بر این باور است که همگرایی پایدار منطقهای تنها از مسیر همکاریهای اقتصادی و سیاسی حاصل نمیشود؛ بلکه نیازمند تقویت شناخت متقابل فرهنگی و انسانی میان ملتهاست. هرچه شناخت ما از یکدیگر عمیقتر باشد، زمینه برای اعتماد، همکاری و همبستگی بیشتر فراهم خواهد شد.
سلسله نشستهایی که امروز آغاز میشود، با همین هدف طراحی شده است؛ تا هر بار دریچهای به فرهنگ، تاریخ، هنر و میراث یکی از کشورهای عضو اکو بگشاید و فرصتی برای گفتوگو و تبادل اندیشه فراهم آورد. مایه خرسندی است که نخستین نشست این مجموعه به افغانستان اختصاص یافته است.
افغانستان در تاریخ فرهنگی منطقه اکو جایگاهی ویژه و ممتاز دارد. این سرزمین نه تنها بخشی از جغرافیای منطقه، بلکه یکی از مراکز اصلی تولید و انتقال دانش، هنر و فرهنگ در طول تاریخ بوده است.
شهرهای تاریخی بلخ، هرات، غزنی و کابل در دورههای مختلف، از مهمترین مراکز تمدنی جهان اسلام و منطقه به شمار میآمدند. این شهرها محل تلاقی اندیشهها، زبانها و سنتهای فرهنگی گوناگون بودند و نقش مهمی در انتقال دانش و فرهنگ میان شرق و غرب ایفا میکردند.
بلخ کهن، که از آن به عنوان «امالبلاد» یاد شده است، زادگاه و پرورشگاه اندیشمندان، عارفان و شاعران بزرگی بوده که آثار آنان فراتر از مرزهای جغرافیایی تأثیر گذاشته است.
هرات در دوره تیموریان به یکی از درخشانترین مراکز هنر و فرهنگ جهان تبدیل شد؛ شهری که در آن معماری، خوشنویسی، نگارگری، موسیقی و ادبیات به شکوفایی کمنظیری دست یافت. مکتب هنری هرات و آثار استاد کمالالدین بهزاد، هنوز از برجستهترین نمونههای هنر اسلامی و شرقی به شمار میروند.
غزنی نیز برای قرنها یکی از مراکز مهم علم و ادب بود و در توسعه و گسترش زبان و ادبیات فارسی نقشی برجسته ایفا کرد.
از این رو، هنگامی که از افغانستان سخن میگوییم، در حقیقت از بخشی مهم از میراث فرهنگی مشترک منطقه اکو سخن میگوییم؛ میراثی که تنها متعلق به یک کشور نیست، بلکه سرمایهای مشترک برای همه ملتهای منطقه است.
نقش افغانستان در حفظ و انتقال سنتهای فرهنگی نیز بسیار ارزشمند است. موسیقی سنتی، هنر ساخت و نوازندگی رُباب، قالیبافی، گلیمبافی، خوشنویسی، نگارگری، معماری تاریخی و دیگر هنرهای سنتی این سرزمین، بخشی از گنجینه فرهنگی منطقه ما را تشکیل میدهند.
امروز که جهان با چالشهای متعددی روبهرو است، حفاظت از این میراث مشترک بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد. میراث فرهنگی سرمایهای برای آینده است. این میراث میتواند نسلهای جدید را با ریشههای فرهنگی خود آشنا کند و زمینهساز گفتوگوی بیشتر میان ملتها باشد.
به همین دلیل، مسئولیت ما ایجاد فرصتهایی برای معرفی، تبادل و انتقال این میراث به نسلهای آینده نیز هست .امیدوارم این نشست و نشستهای آینده بتواند گامی مؤثر در جهت تقویت شناخت متقابل، توسعه گفتوگوی فرهنگی و تحکیم پیوندهای انسانی میان ملتهای عضو اکو باشد.
در پایان، بار دیگر از حضور همه شما و همچنین از سخنرانان ارجمند این نشست صمیمانه قدردانی میکنم و امیدوارم مباحث امروز به درک عمیقتر ما از فرهنگ و تمدن افغانستان و جایگاه آن در میراث مشترک منطقه اکو یاری رساند.
از توجه شما سپاسگزارم.
دکتر محمد حسن
رئیس موسسه فرهنگی اکو