مؤسسه فرهنگی اکو همایش «خورشید شرق» را برگزار کرد

در این همایش، سخنرانان ضمن تجلیل از شخصیت علمی و ادبی اقبال لاهوری، به بررسی ابعاد گوناگون اندیشه‌های فلسفی، عرفانی، اجتماعی و فرهنگی این متفکر بزرگ پرداختند و نقش آثار و افکار او را در بیداری فکری و خودآگاهی ملت‌های مشرق‌زمین مورد تأکید قرار دادند.

سفیر محمد حسن، رئیس موسسه فرهنگی اکو ضمن تحلیل جایگاه اقبال در ادبیات منطقه بیان کرد: سفر شاعری اقبال از زبان اردو آغاز شد. او در سال ۱۹۱۵ با منظومه اسرار خودی به زبان فارسی روی آورد؛ زبانی که آن را محملی شایسته برای خطاب قرار دادن شرقِ اسلامی می‌دانست. او با الهام از بزرگان شعر و ادب فارسی، و در رأس آنان مولانا، به مفاهیم کلاسیک فلسفی و عرفانی در آثاری چون رموز بی‌خودی، پیام مشرق، زبور عجم و جاویدنامه، تعبیری متمایز و امروزی بخشید. اقبال در سال‌های پایانی عمر خود با اثرِ بال جبرئیل و ضرب کلیم دوباره به اردو بازگشت که پخته‌ترین جلوه‌های اندیشه او به این زبان محسوب می‌شوند.

رئیس موسسه فرهنگی در ادامه گفت: شاید بسیاری از ما در این جمع با اشعار فارسی او آشنایی بیشتری داشته باشیم، اما شعر اردوی او نیز از اهمیتی پایاپای برخوردار است. سروده‌های اردوی او با صراحت، صمیمیت و نفوذی عاطفی با مردم شبه‌قاره سخن می‌گوید، در حالی که آثار فارسی‌اش بستری فلسفی و گسترده‌تر برای تبیین اندیشه‌های او درباره فرد، جامعه، تاریخ و انسانیت فراهم می‌سازد. با این حال، این تفاوت به معنای گسست در تفکر او نیست. اقبال به هر زبانی که نوشت، یک هدف را دنبال کرد: بیداری ظرفیت‌های وجودی انسان از طریق مفهوم «خودی»، و پایه‌ریزی جامعه‌ای بر مدار دانش، عمل و غایت اخلاقی.

سفیر محمد حسن سخنرانی خویش را با این نکته به پایان رساند: شعر اردو و فارسی او اگرچه در زبان، سبک و بیان متفاوت‌اند، اما وحدت اندیشه و چشم‌انداز در سراسر آن‌ها جریان دارد. امیدوارم سخنرانان ارجمند ما در شناخت و درک این یگانگی و همچنین تمایزها به ما یاری رسانند و از این طریق، پیوندهای فکری و دیرینه‌ای را که ملت‌های این منطقه را به هم متصل کرده است، یادآور شوند.

در ادامه آقای عمران احمد صدیقی، سفیر جمهوری اسلامی پاکستان در جمهوری اسلامی ایران به نقش اقبال در زندگی مردم پاکستان و شهرت بی‎سابقه او در جهان اسلام اشاره نمود و گفت: برای مردم پاکستان، اقبال بخشی از وجدان جمعی ماست. شعر او بیانگر یک آرمان سیاسی بود که سرانجام در شکل‌گیری کشور پاکستان به تحقق پیوست. بینش تاریخی او در ترسیم آینده¬ی سیاسی مستقل برای مسلمانان جنوب آسیا نقطه‎ی عطفی ماندگار در سفر و مسیر ملی ماست، بینشی که به طور مشخص در سخنرانی الله‎آباد در سال 1930 مطرح شد.

سفیر پاکستان اقزود: اما جهان فکری و معنوی اقبال بسیار گسترده‌تر بود. پیام او بشریت را مخاطب قرار می‎دهد و شاید در هیچ سرزمینی خارج از پاکستان، به اندازه ایران چنین جایگاه طبیعی و هم‎خوانی نیابد. ایران در تصورات اقبال تنها نامی بر نقشه جغرافیا نبود؛ بلکه یک خاستگاه فکری و معنوی به شمار می¬آمد.

آقای صدیقی تاکید کرد: اقبال به شدت از سنت ادبی و فلسفی فارسی الهام می‌گرفت. او حکمت مولانا، شعر حافظ و میراث فکری غنی این تمدن شگفت‌انگیز را الهام‌بخش یافت. او به طور گسترده‎ای به زبان فارسی می‌نوشت، زیرا آن را زبانی قدرتمند برای بیان معنوی و ارتباط فکری می‌دانست.

بی‌تردید، اقبال زمانی مولانا را مرشد معنوی خود خوانده بود. او از طریق مولانا به جهانِ تازه‌ای دست یافت که در آن، عشق به دانش و دانش به عمل تبدیل می‌شد و عمل، راهی برای دگرگونی انسان.

آقای دکتر قاسم صافی، استاد دانشگاه تهران اقبال را بزرگترین شاعر معاصر جهان اسلام خواند. ایشان در بخشی از سخنرانی خود گفت: آشنایی با شخصیت اقبال و پیروی از دیدگاه‌های متین و والای او در باب اندیشه و شناخت بشری، جریانی را پدید آورده است که آرمان‌های بلندی را در عرصه‌های زندگی، مدیریت، روابط اجتماعی، باورهای صحیح و تربیت فرد مسلمان به ارمغان می‌آورد. این جریان سرنوشت جهان اسلام را به سوی تعالی سوق می‌دهد، به‌گونه‌ای که تا روز قیامت دروازه‌های «مدینه فاضله» را می‌گشاید و بساط استبداد و ستم را برمی‌چیند. اکنون زمان آن فرا رسیده است که بی‌پرده و صریح سخن بگوییم، نه در قالب استعاره و کنایه؛ به من بگویید، کجا می‌توانم هم‌دلی یک‌دل و صادق بیابم؟، سوال اقبال بود از خواننده اشعارش.

در ادامه نشست، دکتر نورعلی نورزاد، استاد دانشگاه خجند تاجیکستان(با ارسال ویدئو)، دکتر شوکت‎علی محمدی شاری، شاعر افغانستانی و آقای محمدجواد آسمان، شاعر ایرانی راجع به پهلوهای گوناگون آثار و اشعار اقبال سخنرانی و اشعاری را قرائت نمودند.

همچنین فیلم مختصری از زندگی و احوال اقبال لاهوری در این برنامه پخش گردید.

علامه اقبال لاهوری از چهره‌های برجسته ادبیات فارسی و اردو است که با بهره‌گیری از میراث غنی عرفان و حکمت اسلامی، پیام‌هایی همچون خودشناسی، خودباوری، آزادی، عزت انسانی و وحدت امت اسلامی را در آثار خود بازتاب داده است. اشعار فارسی او، به‌ویژه در میان ملت‌های فارسی‌زبان، جایگاهی ویژه دارد و پیوندهای عمیق فرهنگی و ادبی میان کشورهای منطقه را یادآوری می‌کند.

برگزاری این همایش در چارچوب مأموریت مؤسسه فرهنگی اکو برای پاسداشت میراث مشترک فرهنگی و ادبی کشورهای منطقه و تقویت پیوندهای تاریخی و تمدنی ملت‌های عضو صورت گرفت.

همایش «خورشید شرق» فرصتی ارزشمند برای بازخوانی اندیشه‌های ماندگار اقبال لاهوری و تأکید دوباره بر نقش فرهنگ، ادبیات و حکمت مشرق‌زمین در ایجاد تفاهم، همبستگی و دوستی میان ملت‌ها بود.