دانستنی ها و اطلاعات کلی کشور ترکمنستان

ترکمنستان: سرزمین فرهنگ و تاریخ در قلب آسیای مرکزی

ترکمنستان، کشوری با تاریخ غنی و فرهنگ پویا در قلب آسیای مرکزی، گوهری کمتر شناخته‌شده در مسیر تاریخی راه ابریشم به شمار می‌رود. با جغرافیای متنوع، میراث باستانی و سنت‌های زنده، این کشور نقشی کلیدی در سازمان همکاری اقتصادی (اکو) ایفا می‌کند. این مقاله به معرفی کلی ترکمنستان، از جغرافیا و تاریخ تا فرهنگ و پیوندهای منطقه‌ای، می‌پردازد و آن را به‌عنوان مقصدی فرهنگی برای مخاطبان اکو معرفی می‌کند.

جغرافیا: سرزمینی از بیابان و واحه‌ها

ترکمنستان با مساحت ۴۹۱,۲۱ کیلومترمربع در آسیای مرکزی واقع شده وو با قزاقستان در شمال، ازبکستان در شمال شرقی و شرق، افغانستان در جنوب شرقی، ایران در جنوب، و دریای خزر در غرب (با ۱,۷۶۸ کیلومتر ساحل) هم‌مرز است. بیابان قره‌قوم که حدود ۷۰ درصد خاک کشور را پوشش می‌دهد، با تپه‌های شنی و واحه‌های سرسبز، منظره‌ای خیره‌کننده ایجاد می‌کند. عشق‌آباد ، به ترکمنی (Aşgabat)، پایتخت مدرن با معماری سفید مرمری، مرکز فرهنگی و سیاسی کشور است. رودخانه آمودریا و سواحل دریای خزر، موقعیت استراتژیک منحصربه‌فردی به این کشور بخشیده‌اند.

تاریخچه: از امپراتوری‌های باستانی تا استقلال

ترکمنستان مهد تمدن‌هایی مانند اشکانیان، ساسانیان و سلجوقیان بوده است. محوطه‌های باستانی مانند نسا (پایتخت اشکانیان، ثبت‌شده در یونسکو در سال ۲۰۰۷) و مرو (ملکه جهان در راه ابریشم، ثبت‌شده در یونسکو در سال ۱۹۹۹)، گواه نقش این سرزمین در تاریخ بشریت هستند. ترکمنستان در دوره هخامنشی (۵۵۰-۳۳۰ پیش از میلاد) نیز بخشی از قلمرو پارسیان بود و در تجارت و فرهنگ راه ابریشم تأثیرگذار بود.

در قرن نوزدهم، ترکمنستان تحت نفوذ امپراتوری روسیه قرار گرفت و پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، در سال ۱۹۹۱ به استقلال رسید. این کشور از سال ۱۹۹۵ سیاست بی‌طرفی را اتخاذ کرده و به‌عنوان کشوری صلح‌طلب شناخته می‌شود، که این امر در بنای بی‌طرفی در عشق‌آباد تجلی یافته است.

ساختار حکومتی

ترکمنستان کشوری دموکراتیک، مبتنی بر قانون و سکولار است که به‌صورت جمهوری ریاستی اداره می‌شود. قانون اساسی، تصویب‌شده در ۱۸ مه ۱۹۹۲ و بازنگری‌شده در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۶، قانون اساسی کشور است.

فرهنگ: آمیزه‌ای از سنت و هویت

فرهنگ ترکمنستان ترکیبی از سنت‌های عشایری و هنرهای غنی است. اسب آخال‌تکه، معروف به «اسب بهشتی»، نماد ملی کشور است و در جشنواره‌های سالانه مانند روز اسب ترکمن (آخرین یکشنبه آوریل) به نمایش درمی‌آید. فرش‌های دست‌بافت ترکمنی، که در سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث ناملموس یونسکو ثبت شدند، با طرح‌های گل خاص هر قبیله، هنر و هویت ترکمن را بازتاب می‌دهند. نوروز، جشن ملی بهار، با رقص‌های سنتی مانند کوشتدیپدی و غذاهایی مانند سمنی جشن گرفته می‌شود.

موسیقی سنتی ترکمنی با سازهایی مانند دوتار و اشعار شاعر بزرگ مختوم‌قلی فراغی (۱۷۲۴-۱۷۹۷) روح فرهنگ ترکمن را زنده نگه می‌دارد. لباس‌های سنتی مانند چاپان و تلپک، و غذاهای محلی مانند پلو و چورک، بخش‌های جدایی‌ناپذیری از هویت فرهنگی این کشور هستند.

اقتصاد: منابع طبیعی و گردشگری روبه‌رشد

اقتصاد ترکمنستان بر پایه منابع عظیم گاز طبیعی و صادرات آن استوار است و این کشور یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز در منطقه است. در زمینه کشاورزی،  تولید پنبه و خربزه ترکمنی، نقش مهمی دارند. در سال‌های اخیر، گردشگری فرهنگی رشد چشمگیری داشته است. جاذبه‌هایی مانند موزه‌های عشق‌آباد، پارک‌های تاریخی مرو و نسا، و بنای بی‌طرفی گردشگران را جذب می‌کنند. بر اساس آمار ۲۰۲۳، جمعیت ترکمنستان حدود ۶.۵ میلیون نفر است و این کشور زیرساخت‌های گردشگری را برای معرفی فرهنگ خود توسعه می‌دهد.

پیوند با فرهنگ منطقه‌ای اکو

ترکمنستان به‌عنوان عضو اکو، با کشورهایی مانند ایران، افغانستان و ازبکستان پیوندهای فرهنگی عمیقی دارد. میراث مشترک راه ابریشم، نوروز، و هنرهایی مانند فرش‌بافی در این کشورها دیده می‌شود. ترکمنستان در رویدادهای اکو مانند نمایشگاه صنایع دستی و یا همایش‌های فرهنگی در منطقه اکو  مشارکت فعال دارد و این همکاری‌ها به تقویت وحدت منطقه‌ای کمک می‌کند. برای مثال، نمایش اسب‌های آخال‌تکه و فرش‌های ترکمنی در این رویدادها، فرهنگ ترکمنستان را به جهانیان معرفی کرده است.

چگونه با ترکمنستان آشنا شویم؟

برای علاقه‌مندان به فرهنگ، بازدید از عشق‌آباد با موزه‌هایش (مانند موزه ملی و موزه فرش)، پارک‌های تاریخی مرو و نسا، و شرکت در جشن‌هایی مانند نوروز یا روز فرش، تجربه‌ای بی‌نظیر است. برای مخاطبان اکو، رویدادهای مشترک مانند نمایشگاه‌های منطقه‌ای فرصتی برای کشف این میراث زنده فراهم می‌کند. تورهای گردشگری ترکمنستان نیز جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی را ارائه می‌دهند.

جدول اطلاعات کلی ترکمنستان