دکتر اکبر ایرانی، مدیر مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، با تأکید بر ضرورت بررسی جامع و یکپارچه آثار میر سید علی همدانی، تدوین مجموعه آثار این عارف و اندیشمند برجسته را مستلزم همکاری علمی میان مراکز پژوهشی و فرهنگی کشورهای منطقه دانست.
به گزارش روابط عمومی مؤسسه فرهنگی اکو، دکتر اکبر ایرانی در سخنرانی خود در نشست تخصصی «میر سید علی همدانی» در موسسه فرهنگی اکو با اشاره به جایگاه این دانشمند برجسته در میراث فکری و فرهنگی جهان اسلام، اظهار داشت که بررسی آثار مؤلفانی که شمار فراوانی از آثار قطعی و منسوب از آنان بر جای مانده، نیازمند رویکردی متفاوت و پژوهشی جامع است. وی با اشاره به تجربه پژوهشهای انجامشده درباره آثاری همچون آثار ابنسینا و خواجه نصیرالدین طوسی، تدوین پژوهشی یکپارچه درباره آثار میر سید علی همدانی را ضرورتی علمی برشمرد.
وی با بیان اینکه تاکنون بیش از ۱۰۵ اثر منسوب به میر سید علی همدانی در منابع کتابشناختی و فهرستهای نسخههای خطی شناسایی شده و این تعداد همچنان در حال افزایش است، گفت که پژوهش درباره این آثار تنها به دلیل گستردگی آنها دشوار نیست، بلکه مشکلاتی همچون تنوع نامگذاری آثار، ابهام در انتساب برخی نوشتهها و پراکندگی نسخههای خطی، فرآیند شناسایی و تصحیح آنها را با پیچیدگیهای فراوان روبهرو کرده است.
ایرانی در ادامه، با اشاره به نمونههایی از انتسابهای متفاوت یک اثر به دو مؤلف یا ثبت یک اثر با نامهای مختلف در نسخههای خطی، خاطرنشان کرد که تشخیص اصالت آثار بدون بررسی مستقیم نسخهها و سنجش آنها با آثار قطعی میر سید علی همدانی امکانپذیر نیست. به گفته وی، در بسیاری از موارد، تنها مطالعه تطبیقی نسخهها و منابع کهن میتواند درباره انتساب صحیح آثار داوری علمی ارائه کند.
مدیرعامل مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، کوتاه بودن بسیاری از رسالههای میر سید علی همدانی، قرار گرفتن آنها در مجموعههای بزرگ نسخههای خطی و نیز محدود بودن نسخههای کهن برخی آثار را از دیگر چالشهای پیش روی پژوهشگران برشمرد و افزود که این شرایط، گردآوری و بررسی همه نسخههای موجود را به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل کرده است.
وی همچنین به وجود برخی انتسابهای نادرست در منابع نسخهشناسی اشاره کرد و گفت که شباهت نام مؤلفان یا برداشتهای نادرست فهرستنگاران، در برخی موارد سبب شده آثاری که متعلق به نویسندگان دیگر بودهاند، به میر سید علی همدانی نسبت داده شوند. ایرانی تأکید کرد که رفع این ابهامها تنها از طریق پژوهشهای روشمند نسخهشناسی و بررسی دقیق منابع امکانپذیر است.
ایرانی در بخش دیگری از سخنان خود، وجود ترجمههای آثار میر سید علی همدانی به زبانهای مختلف را نشانه گستره نفوذ فکری و فرهنگی وی در سرزمینهای گوناگون دانست و اظهار داشت که مطالعه این ترجمهها میتواند ابعاد تازهای از تأثیرگذاری این اندیشمند را آشکار سازد.
وی با تشریح برخی الزامات روششناختی این پروژه، تدوین آغازنامهای جامع برای شناسایی آثار، بررسی تطبیقی نسخهها، تعیین نامهای معتبر آثار و انتخاب شیوه مناسب تصحیح هر متن را از گامهای اساسی در تدوین مجموعه آثار میر سید علی همدانی برشمرد.
دکتر اکبر ایرانی در پایان، با تأکید بر اینکه نسخههای آثار میر سید علی همدانی در کتابخانههای کشورهای مختلف منطقه پراکنده است، همکاری علمی میان مؤسسات پژوهشی و فرهنگی را لازمه اجرای این طرح دانست. وی با اشاره به تجربه سه دههای مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب در حوزه تصحیح و انتشار متون دوره اسلامی، آمادگی این مؤسسه را برای پیشبرد این پروژه و ایجاد شبکهای از همکاریهای پژوهشی میان متخصصان و مراکز علمی منطقه اعلام کرد و ابراز امیدواری کرد که تدوین مجموعه آثار میر سید علی همدانی، زمینهساز گسترش همکاریهای علمی و فرهنگی میان کشورهای منطقه باشد.